Suriye'de Bağımsız Parlamentonun Oluşumu
Kimyasal bombalarla halkını katledip, 13 yılı aşkın süren iç savaşın akabinde Rusya’ya kaçan, diktatör Beşşar Esed rejiminin Aralık 2024’te muhalif gruplar tarafından devrilmesinden 19 ay sonra Suriye Parlamentosu ilk kez toplandı. Halkın iradesinin temsil edildiği Suriye Halk Meclisi 210 sandalyeden oluşuyor. Devlet Başkanı Ahmed eş-Şara'nın da katıldığı açılış oturumunda yeni milletvekilleri toplu halde yemin etti ve yapılan seçimde Abdülhamid el-Avvak yeni Meclis Başkanı seçildi. Tek tipli meclisten herkesin temsil edildiği meclisin kapıları halka açıldı.
Ülkenin geçici Devlet Başkanı ve devrimin lideri Şara, parlamentoyu "hakikat ve adalet için bir platform" olarak nitelendirdi. Açılış konuşmasında Şara, “Hem ülkeyi hem de bireyi birlikte inşa etmeliyiz” dedi. Vekillerden halka örnek olmaları, eskisi gibi seçkin ve imtiyazlı sınıfın oluşmamasına özen göstermeleri ve halkın gerçek gündemine odaklanmalarını istedi.
İstibdat, iç savaş, devlet eliyle sivil halka yönelik işlenen cinayetler, hapishanelerde yapılan insanlık dışı işkence, dini ve mezhebi saiklerle yapılan katliamların insanlarda bıraktığı tahribatın tamiratı için ortak akılla hareket edilerek yeni bir Suriye’nin oluşturulması gerekiyor. Bunun için halk, STK’lar ve parlamento üyeleri ayrılıkları bir kenara bırakarak ülkenin kalkınması ve halkın refahı için çalışma yapması isteniyor.
Muhalifler 2011’den 2024’e kadar Baas rejimi ve başındaki zalim Esed’e karşı amansız mücadele verdi. Savaşan tarafların birçoğunun birleşmesi sonucunda Şam ele geçirildi, Esed ve suç ortakları kaçtı. Bu tarihi bir kırılmadır. Yeni yönetimin parlamentoyu oluşturması 19 ay sürdü. Aslında sosyalist, laik ve diktatör bir rejimin hantallığından sonra söz konusu sürenin çok az olduğu ve kısa zaman içerisinde parlamentonun oluşturulması halk tarafından takdirle karşılandı.
Genel anlamda Suriye’de halkın can güvenliği sağlandı. Rüşvet, yolsuzluk, zimmet ve imtiyazlı sınıfların hükmü sona erdi. Şimdi ekonominin yeniden inşası, yıkılan evlerin inşası, halka hizmette kalitenin artırılması, istihdam fırsatı, kalkınma, yatırım ortamının hazırlanması ve üretimin artırılması için çalışmaların yapılması bekleniyor. İşte Halk Meclisi burada devreye giriyor. Yukarıdakilerin yapılabilmesi için parlamento yeni düzenlemeleri yapması gerekir. Kanun ve yasalar yapılırken tüm kurumların senkronize bir şekilde ortak çalışmaları gerekir. Buna aslında milli sorumluluk gözüyle bakmak gerekir.
Tüm Gruplar Parlamento'da Temsil Ediliyor
140 kişilik parlamentoyu Başkan Şara 210’a çıkardı. Bunlardan 140’ı yanı üçte ikisi 2025’te bölgesel seçim kurulları tarafından belirlenmişti. Kalan üçte birlik kesimi ise temmuz ayı başında Şara tarafından atanarak 210 kişilik Halk Meclisi tamamlanmış oldu. Bu atamalar toplumsal dengeyi sağlamak için yapıldı. Atanan vekiller ve seçiciler kurulu tarafından seçilenler için 30 ay görev yapmaları bekleniyor. Daha sonra nüfus işlemlerinin yapılması ve vatandaşların kimliklerinin kayıtlı hale gelmesiyle, halkın doğrudan vekilleri seçebileceği bir seçim sistemi oluşturulacak.
2025 yılında yürürlüğe giren geçici anayasal bildiri, parlamentoya sınırlı yetki tanıyor. Yürütme yetkisi tamamen Şara'nın elinde olduğundan dolayı ülkede başbakanlık makamı bulunmuyor. Böylece hükümetin göreve başlayabilmesi için parlamentodan güvenoyu almasına gerek yok. Ancak yeni anayasanın yapılması için gibi çok önemli bir görevi bulunmaktadır. Ülkedeki bütün illerden hatta azınlıklardan temsilci bulunmaktadır. Şara sadece kendi silah arkadaşlarını değil ülkedeki farklı renklerin hepsinin parlamentoda temsil edilmesini sağladı.
Şam yönetimiyle varılan mutabakatın ardından, terör örgütü PKK/PYD’nin silah bırakıp yöneticilerinin Irak’a geçmesinden sonra Suriye'nin kuzey ve kuzeydoğu bölgelerinin temsilcileri de Parlamentoda ilk kez yerlerini aldı. Kürtler, Hristiyanlar ve Alevileri temsilen en az 13 ismin parlamentoda olduğu biliniyor. Kürt parlamenterlerin Kürt Ulusal Konseyi çizgisine yakın figürlerden oluşması dikkati çekti.
Son atamalarla parlamentonun oluşturulması tamamlandı, 12 Temmuz’da toplanarak yemin töreniyle resmen göreve başladılar. Halk Meclisi, Suriye toplumunun farklı kesimlerini temsil edenlerin yanında, bölgesel, mezhepsel veya hizipsel düşüncelerden arınmış milli birliği güçlendirmek için deneyimli ve profesyonel yetkinliği bulunan kişilerden oluşuyor.
Meclis Başkanı Tanıdık Biri
Özellikle iç savaş sırasında şehit düşenlerin akrabaları, gözaltı ve kimyasal saldırı mağdurlarının yanı sıra akademisyenler, uzmanlar, profesyoneller, toplumun kanaat önderleri, deneyimli kişiler, dürüstlükleri ve kamu hizmetleriyle tanınan kişilerin atandığı ifade edildi.
Parlamentodaki dört sandalye ise şu anda boş bulunuyor. Bunlardan biri, İdlib milletvekilinin hayatını kaybetmesi nedeniyle boşalırken, çoğunlukla Dürzilerin yaşadığı Süveyda iline ayrılan üç sandalye henüz doldurulmadı. Malumunuz Süveyda kenti Dürzi teröristlerle Siyonist İsrail’in işgali altında bulunuyor. Zaman zaman çatışmalar yaşanıyor. İşgalciler bölgeden çıkarılınca ve teröristler derdest edilince söz konusu Süveyda kentindeki eksik olan 3 vekil seçilerek Halk Meclisinde yerini alacak.
Suriye'de Baas ve Esed diktatörlüğünün devrilmesinden sonra oluşan Halk Meclisi'nin başkanlığına, uzun yıllar Türkiye'de akademisyen olarak görev yapan Anayasa hukukçusu, eski hakim Abdülhamid el-Avvak 99 oyla seçildi. Böylece ülkede ilk özgür halk meclisinin başkanı Türkiye’de akademisyenlik yapan bir isim oldu. Uluslararası hukuk ve anayasa hukuku alanında akademik çalışmaları bulunan Avvak’ın bu alanda çalışma yapması bekleniyor.
Avvak, 2016’dan sonra Mardin Artuklu Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi ve Fırat Üniversitesi bünyesinde de Uluslararası İlişkiler Bölümünde öğretim üyeliği görevlerinde bulundu. Türkiye’de bulunduğu zaman içerisinde Avvak, muhalefeti temsilen Anayasa Komisyonu üyelerine eğitimler verdi ve çeşitli siyasi metinlerin hazırlanmasına katkıda bulundu.
Toplumun farklı kesimlerinde saygı gören bir isim olarak öne çıkan Avvak’ın, Meclis üyelerinin çoğunluğunun oyuyla göreve seçilmesi, Meclisin kamuoyu nezdindeki meşruiyetini güçlendiren bir unsur olarak görüldü.
Ülke Tarihinin Önemli Dönüm Noktası
Öte yandan Bakanlar ve Parlamento’da seçilen milletvekilleri arasında Türkiye’de yaşamış olmaları, bir kısmının ise Türkiye vatandaşlığının bulunması dikkati çekmektedir.
Devrilen rejimin parlamento üzerindeki olumsuz etkisini ortadan kaldıracaklarını ve yasama organının itibarını güçlendirmek için tüm milletvekillerini birliğe davet eden Avvak, Yürütme organıyla tam bir iş birliği içinde çalışacaklarını, halkın beklentisinin yüksek olduğunu ve parlamento olarak hükümetin yeniden imar ve hizmet çabalarını destekleyeceklerini söyledi. Oturumda ayrıca, Meclis 1. Başkan Yardımcılığına Mustafa Musa, 2. Başkan Yardımcılığına Hristiyan asıllı Bayan Madonna Bişara getirildi.
Başkanlık Divanı ilk toplantısında iç tüzüğün hazırlanması, komisyonların oluşturulma yöntemi, sonraki oturumların organizasyonu, milletvekillerine ilişkin idari ve lojistik düzenlemeleri görüştü.
Ülkede tek parti döneminin ve göstermelik seçim listelerinden sonra bugün özgür iradeyle Meclis Başkanının seçilmesi önemli bir aşamadır. Halk Meclisinin oluşturulması ve parlamenterlerin yemin ederek göreve başlaması oldukça önemli bir gelişmedir. Çoğulcu ve temsil gücü olan parlamentonun oluşumu ülkenin siyasi dönüşümünde kritik bir dönüm noktası olduğunun altını çizmekte yarar var.
2011’de başlayan iç savaş boyunca yarım milyondan fazla kişi hayatını kaybederken milyonlarcası da mülteci duruma düşmüştü.